Çağ açıp çağ kapatan, İslam dünyasının ortak mirası ve heyecanı olan İstanbul’un fethedilmesinin 566. yıl dönümünü idrak etmekteyiz. 29 Mayıs 1453’te Fatih Sultan Mehmet o mübarek ordusu ile birlikte İstanbul’u fethederek dünyaya Osmanlı Devleti’nin hâkimiyetini tescil ettirmiş, Doğu Roma İmparatorluğunu da tarihin tozlu sayfalarına sonsuza dek gömmüştür.

Fethin üzerinden 566 yıl geçmiş olmasına rağmen fetih ile alakalı bazı meseleler tarih okurlarının kafasında hala soru işareti bırakmaktadır. Bunlar; II. Mehmet’in tahta çıkar çıkmaz İstanbul’u fethetmek istemesinin altında yatan sebeplerin neler olduğu, kuşatma sırasında kuvvetler arasındaki dengesizliğin fethi nasıl etkilediği ve surların Osmanlı ordusu için büyük bir engel oluşturup oluşturmadığı, yapılan fetih hazırlıklarının topluma etkisinin ne derece olduğu, surların yıkılmasında ve İstanbul’un fethinde hazırlanılan büyük topların etkisinin ne derece olduğu, kuşatma sırasında gemilerin karadan yürütülüp yürütülmediği, yürütüldü ise nasıl bir güzergâh izlediği, İstanbul’a nasıl girildiği ve Osmanlı ordusunca katliam yapılıp yapılmadığı, İstanbul’un silah yoluyla mı yoksa barış yoluyla mı alındığıdır.

Bu yedi meseleden tarih okurlarının hatta tarihçilerin bile aklında soru işareti bırakan mesele İstanbul’un fethi ile birlikte efsaneleşen gemilerin karadan yürütülmesi olayının gerçek olup olmadığı meselesidir.

İstanbul’un fethine önemli derecede etki eden, gemilerin karadan yürütülüp Haliç’e indirilmesi olayı fetihten sonra bazı tarihçiler tarafından da kabul görmemiş hatta uydurma bir olay olarak kabul edilmiştir. Gemilerin karadan yürütülmesi konusunda Osmanlı tarihçilerinden; Tursun Bey “Galata ensesinden havada yürüttüler, belki uçurdular” derken, Aşıkpaşazade “yetmiş gemi dahi Galata’nın üstü yanından yelken açtılar, hisarın dibinden denize girdiler” demiştir. Anonim Tevarih-i Ali Osman isimli eserde “Galata’nın üst yanından 50-60 gemi karadan aşmıştır”, denilirken, Tacizade “Galata kafasında vaki olan püşteden yürütüp deryaya indiler” demiştir. Bihişti de “yetmiş kadar gemi Galata’nın üstünden çekilerek kâfir gemilerine mukabil kıldı” demiş ve Tarihçi Kritovulos ise Çifte Sütunlar (Beşiktaş- Kabataş) mevkiinden Haliç’e kadar 1.5 km yol inşa edildiğini belirtmiştir. Müneccimbaşı gemilerin Boğazkesen Hisarı’ndan Kasımpaşa’ya kadar uzanan bir dere yatağına döşenen kızaklar üzerinden gemilerin yürütüldüğünü ve gemilerin ise Okmeydanı’nda yapılmış olabileceğini belirtir. Tarihçilerin ifadelerine göre gemilerin Beşiktaş koyunda yapılıp buradan çekilmiş olabileceği daha uygun bir kanaattir.

Yabancı tarihçiler ise gemilerin Sütunlar mevkiinden Haliç’e indirildiği yönünde birleşmektedir. Barbaro, gemilerin Sütunlar mevkiinden Pera üzerinden çekildiğini belirtir. Francis ise gemilerin Galata arkasından çekildiğini ve limana indirildiğini belirtir. Dukas, gemilerin Çifte Sütunlar mevkiinden hareket ettirilerek limana indirildiğini belirtmektedir. Yabancı tarihçiler de gemilerin karadan yürütülmesi ve güzergâhı hakkında yakın ifadeler kullanmaktadırlar.

Gemilerin Haliç’e indirildiği 20 Nisan tarihinde Bizans’a yardım gemileri daha gelmemişti. Osmanlı deniz kuvvetleri, Bizans ve Avrupa devletlerinin deniz kuvvetlerinden zayıftı. Bu bakımdan denizlerde büyük bir zafer kazanılması mümkün değildi. Buradaki maksat denizden yapılan saldırı ile Bizans’ı kara savunmasında yıpratmak ve müdafaanın gücünü

azaltmaktı. Zaten denizden Osmanlı gemilerinin geçmesine ihtimal vermeyen Bizans askeri, Haliç’te Osmanlı donanmasını karşısında görünce manevi olarak bir yıkıma uğradı, savunma gücünden düştü. Bu paranormal olay sonrasında İstanbul’un fethedilmesi kolaylaştı.

Kaynak:

Ferudun M. Emecen, İstanbul’un Fethi olayı ve Meseleleri, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2013.

Y. Altuntaş, İstanbul’un Fethi ve II. Mehmet’in “Fatih” Oluşu, academia.edu.